België wil een btw-loterij: straks kans op een prijs met je restaurantbonnetje?

Waarom willen overheden zo’n loterij?

Stel: je betaalt na een etentje, maar de verkoop wordt niet goed geregistreerd. Dan kan de omzet buiten de boeken blijven en loopt de overheid mogelijk btw mis. Voor een restaurant dat zijn inkomsten wél netjes opgeeft, is het bovendien lastig concurreren met een zaak die dat niet doet.

België hoopt klanten met een kans op een prijs vaker om een bon te laten vragen. Zo wordt het moeilijker om verkopen stilletjes buiten de kassa te houden. Of dat ook genoeg extra belasting oplevert om de prijzen en organisatie te betalen, moet nog blijken. Een kassabon kan veel zichtbaar maken, maar lost fiscale fraude natuurlijk niet in zijn eentje op.

Is dit iets voor Nederland?

Het mechanisme komt ons bekend voor. Bij De Groene Jackpot, de Nederlandse statiegeldloterij, kun je het tegoed van ingeleverde blikjes en flesjes gebruiken om loten te kopen. Daarmee wil men mensen stimuleren om meer verpakkingen in te leveren. De Belgische bonnenloterij heeft een ander doel: klanten verleiden om een bewijs van hun aankoop te vragen, zodat verkopen minder makkelijk buiten de boeken blijven.

Een Nederlandse btw-loterij zou misschien wel op weerstand kunnen stuiten. De Groene Jackpot kreeg al flink wat kritiek. De NOS onderzocht hoe die loterij als alternatief voor een verhoging van het statiegeld op tafel kwam. Lubach maakte er een kritisch item over en deskundigen waarschuwden dat een loterij bij de statiegeldautomaat gokken gewoner kan maken.

Die zorgen kun je serieus nemen zonder iedere loterij over één kam te scheren. Bij De Groene Jackpot ruil je statiegeld dat je zeker terugkrijgt in voor een lot waarmee je misschien iets wint. Bij het Belgische plan lijkt het bonnetje zelf je toegang tot de trekking te geven, zonder dat je er apart een lot voor koopt.

Hoe dat precies gaat werken, is nog niet bekend. Maar het verschil doet ertoe, en de conclusie dat elke kans op een prijs mensen meteen aan het gokken zet, vind ik wat kort door de bocht.

Ook Nederland heeft reden om zwart geld serieus te nemen. De politie beschrijft een omvangrijke drugsindustrie en het witwassen van criminele opbrengsten. Alleen: een bonnetje van je lunch is geen wapen tegen internationale drugshandel. De mogelijke winst van zo’n loterij zit veel dichter bij huis, bij omzet die anders buiten de kassa zou blijven. Dan moet een Nederlandse versie wel aantoonbaar iets opleveren, zonder dat de uitvoering meer kost dan de extra belastinginkomsten.