Miljonair worden met een loterij of jackpot: waarom sommige winnaars alles weer kwijtraken

Waarom gaat het dan zo vaak mis?

Het grootste gevaar is dat mensen denken: “Ik ben binnen.” Maar een miljoen is niet hetzelfde als eindeloos geld. Stel: je wint €1.000.000 bruto bij een loterij waarbij kansspelbelasting wordt ingehouden. In 2026 is de kansspelbelasting in Nederland 37,8%. Bij een bruto geldprijs van één miljoen blijft er dan grofweg €622.000 over. Dat is nog steeds geweldig, maar het is geen onbeperkte geldkraan.

En dan begint het. Eerst een nieuwe auto. Daarna een groter huis. Dan de inrichting. Een boot. Vakanties. Een paar vrienden helpen. Familie een schenking. Misschien een horeca-avontuur, een webshop, een vakantiewoning of crypto omdat iemand zegt dat dit “de kans van je leven” is.

Het probleem zit vaak niet eens in die eerste aankoop. Het zit in de vaste lasten die daarna blijven terugkomen. Een dure auto kost verzekering, onderhoud, afschrijving en wegenbelasting. Een groter huis kost hogere energielasten, gemeentelijke lasten, onderhoud, tuin, verzekeringen en misschien personeel of beveiliging. Een boot kost liggeld, onderhoud, winterstalling en reparaties. Een tweede woning kost belasting, servicekosten, leegstand en gedoe.

Wie alleen naar de aankoopprijs kijkt, ziet rijkdom. Wie naar de jaarlijkse lasten kijkt, ziet de waarheid.

Nederland: begeleiding, anonimiteit en “Eerste Hulp bij Geluk”

In Nederland is er bij grote loterijen gelukkig behoorlijk wat begeleiding. Bij de Staatsloterij blijven winnaars altijd anoniem en adverteert de Staatsloterij dat prijzen vrij van kansspelbelasting zijn: win je één miljoen, dan krijg je één miljoen.

De Nederlandse Loterij biedt grote winnaars ook begeleiding onder de noemer “Eerste Hulp bij Geluk”. Dat begint vaak met de eerste opvang: het lot controleren, het moment laten landen en rustig bespreken wat er nu allemaal op iemand afkomt.

Zo’n prijswinnaarbegeleider of vermogenscoach doet veel meer dan alleen feliciteren. Die helpt winnaars nadenken over vragen als: wie vertel je het? Blijf je anoniem? Stop je met werken of niet? Wat doe je met familie? Hoeveel kun je jaarlijks uitgeven zonder dat je vermogen verdampt? Welke adviseurs heb je nodig? Hoe voorkom je dat je in paniek of euforie domme beslissingen neemt?

Ook private banks hebben specialisten voor loterijwinnaars. ABN AMRO MeesPierson beschrijft bijvoorbeeld dat loterijwinnaars bij Nederlandse Loterij informatie kunnen krijgen over private banks, waarna specialisten bij de winnaar langs kunnen gaan om verstandige keuzes rond het prijzengeld te bespreken.

Bij de Postcode Loterij ligt het net even anders dan bij de Staatsloterij. In actievoorwaarden staat bijvoorbeeld dat geldprijzen worden uitgekeerd minus kansspelbelasting. Ook daar is begeleiding belangrijk, juist omdat bij postcodeprijzen soms een hele straat weet dat er geld is gevallen. De Postcode Loterij biedt winnaars financieel advies via een onafhankelijke partij, waarbij winnaars eerst tijd krijgen om vragen te verzamelen en het nieuws te laten bezinken.

Bekende voorbeelden waarbij het misging

Het bekendste Engelse voorbeeld is Michael Carroll. Hij won in 2002 op 19-jarige leeftijd £9,7 miljoen met de National Lottery. Jaren later was het geld op. Volgens Britse media ging zijn fortuin op aan feesten, drugs, juwelen, auto’s, vastgoed en een extreem uitbundige levensstijl. Hij werd het voorbeeld van de “Lotto lout”: de winnaar die alles kreeg, maar niets kon vasthouden.

Ook Callie Rogers is een bekend voorbeeld. Zij won als 16-jarige £1,9 miljoen en werd de jongste loterijwinnaar van Engeland. Volgens haar eigen latere verhalen ging veel geld op aan cosmetische ingrepen, uitgaan, cadeaus, auto’s en feestgedrag. Ze gaf later aan dat ze veel te jong was voor zo’n verantwoordelijkheid.

In Amerika is Jack Whittaker misschien wel het meest tragische voorbeeld. Hij won in 2002 een Powerball-jackpot van ongeveer $315 miljoen. Daarna volgden diefstallen, rechtszaken, familieproblemen en persoonlijke tragedies. Hij werd jarenlang aangehaald als het voorbeeld dat een jackpot je leven ook volledig kan ontregelen.

Dit zijn extreme gevallen. Maar juist daarom zijn ze leerzaam. Het geld was niet het enige probleem. Het geld maakte bestaande kwetsbaarheden groter: impulsiviteit, verkeerde vrienden, publiciteit, verslaving, gebrek aan structuur, gebrek aan privacy en geen duidelijk plan.

De beste tips als je een enorme prijs wint

De eerste tip: doe even helemaal niets. Geen Ferrari, geen ontslagbrief, geen villa, geen wereldreis, geen investeringen. Laat het landen. Zet het geld veilig weg en neem minimaal drie tot zes maanden bedenktijd voor grote beslissingen.

De tweede tip: blijf zo anoniem mogelijk. Vertel het alleen aan mensen die het écht moeten weten. Hoe minder mensen het weten, hoe minder druk je krijgt.

De derde tip: stel een team samen. Denk aan een vermogensplanner, fiscalist, notaris, estate planner en eventueel een psycholoog of coach. Niet omdat je gek bent, maar omdat plotselinge rijkdom emotioneel veel met je doet.

De vierde tip: maak een jaarbudget. Niet alleen “wat kan ik kopen?”, maar vooral: “wat kost mijn leven per jaar?” Een winnaar die €2 miljoen heeft en €80.000 per jaar uitgeeft, zit anders dan een winnaar die €2 miljoen heeft en €300.000 per jaar uitgeeft.

De vijfde tip: betaal schulden af, maar koop niet direct alles cash zonder plan. Soms is rust belangrijker dan rendement, maar laat grote beslissingen doorrekenen.

De zesde tip: maak een geefplan. Bepaal vooraf hoeveel je aan familie, vrienden en goede doelen wilt geven. Zet dat bedrag apart. Als het op is, is het op.

De zevende tip: trap niet in “zeker weten”-investeringen. De beste vriend met een vastgoeddeal, de kennis met crypto, de zwager met een horecaplan: het klinkt allemaal geweldig, maar vaak loop jij het risico en heeft de ander het verhaal.

De achtste tip: stop niet automatisch met werken. Werk geeft structuur, sociale contacten en identiteit. Misschien ga je minder werken, iets anders doen of vrijwilligerswerk doen, maar gooi je oude leven niet op dag één weg.

De negende tip: denk aan de lange termijn. Een winnaar van 40 jaar moet misschien nog 40 of 50 jaar met zijn vermogen doen. Dat is een ander spel dan “een paar jaar genieten”.

De tiende tip: blijf genieten. Het doel is niet om bang op je geld te zitten. Koop die mooie reis. Help je kinderen. Doe iets geks. Maar doe het vanuit een plan, niet vanuit euforie.